Αττικός κρατήρας,470 π.Χ."Σαπφώ και Αλκαίος"
Του ζωγράφου του Βρύγου
[Κρατική Συλλογή Αρχαιοτήτων και Γλυπτοθήκη-Μόναχο]
ΝΟΤΑ ΚΥΜΟΘΟΗ
"Σαπφώ, ιέρεια και μύστης"
ΔΟΚΙΜΙΟ
"Οἰ μὲν ἰππήων στρότον, οἰ δὲ πέσδων,
οἰ δὲ νάων φαῖσ 'ἐπὶ γᾶν μέλαιναν
ἔμμεναι κάλλιστον, ἐγὼ δὲ κῆν 'ὄτ τω τις ἔραται"
Στην εποχή της ήταν ερωτικό ζευγάρι με τον Αλκαίο
που εκτός από Ποίηση ασχολήθηκε με την πολιτική...
Παρεξηγήθηκε από τους άντρες της εποχής της που δεν κατανοούσαν τη σκέψη της
καθώς αρνιόταν επίμονα τον έρωτά τους...
Αλήθεια, ποιος ισχυρίζεται πως οι γυναίκες έχουν στο κούτελο το αιδοίο τους;
Ο έρως απασχόλησε κι απασχολεί τον άνθρωπο και ουδείς έχει δικαίωμα να τον βάλει σε καλούπια...
Ο καθένας χαίρεται καλύτερα αυτό οπού αγαπά...
Αλλά ας δούμε την ιστορία αυτής της γυναίκας που υπήρξε μια σπουδαία Ποιήτρια.
Ο Οβίδιος γράφει, πως ορφάνεψε η Σαπφώ από πατέρα, έξι χρονών και πως οι συγγενείς της την ανέθρεψαν. Αλλά μη φανταστεί κάποιος πως ήταν τ' αδέρφια της. Γιατί ο μεν ένας ο Λάριχος, οινοχόος στο επάγγελμα κι ο άλλος ο Χάραξος που ήταν έμπορος κι είχε αδυναμία στις ωραίες γυναίκες της εποχής δεν έδωσαν σημασία για την αδερφή τους.
Μόνο ένας θείος της που είχε αναλάβει το ρόλο του αρχηγού του γένους και υπερασπιζόταν τους αριστοκράτες, συμπαραστάθηκε. Παντρεύτηκε πολύ νέα έναν ηλικιωμένο έμπορα πολύ πλούσιο από την Άνδρο με τον οποίο απόκτησε μια κόρη, την Κληίδα, που ήταν ξανθιά...
Αλλά πως πήγε η Σαπφώ στη Σικελία;
Στην εξορία την οδήγησε η "συλλογική ευθύνη του γένους" για τραγούδια διαμαρτυρίας που είχε γράψει και που δημιούργησαν οργή στην κρατική εξουσία της εποχής της;
Μα αφού αγαπούσε τον Αλκαίο κι ήταν ερωτευμένη μαζί του, αλλά ταυτόχρονα ήταν και μυημένη στις οργανωμένες απόπειρες εκείνης της εποχής με πολιτικές πεποιθήσεις, τόσο του γένους της αλλά και του κόμματος του Αλκαίου.
Η πολιτική κατάσταση στη Μυτιλήνη ήταν αφόρητη και τα ποιήματα της Σαπφούς είναι γραμμένα στην αιολική διάλεκτο κι όχι στη δωρική που μιλιόνταν τότε στις Συρακούσες που ήταν αποικία της Κορίνθου. Το ίδιο έγραφε κι ο Αλκαίος που ήταν στην Αίγυπτο και τα ποιήματά τους διαδόθηκαν ως την Αττική αλλά και στην ευρύτερη περιοχή του ελληνικού χώρου.
Όταν επέστρεψε στη Μυτιλήνη με την κόρη της ήταν χήρα και δημιούργησε γύρω της έναν κύκλο από νεαρά κορίτσια από πολύ καλές οικογένειες. Ο Πλάτων την αποκαλούσε "δεκάτη Μούσα" καθώς δημιούργησε έναν παιδαγωγικό κύκλο αγωγής των κοριτσιών με μουσική, ποίηση και λατρευτικούς ύμνους.
Η παθιασμένη λατρεία του Ωραίου είχε επίδραση στην ελληνική ζωή ως έντονο αισθησιακό στοιχείο και δημιούργησε μια ατμόσφαιρα όπου μέσα της ξεδιπλώθηκαν πάθη ερωτικά, όπως αυτό της παιδεραστίας, μέσα στα κέντρα της κοινωνικής ζωής σε παλαίστρες και γυμναστήρια, αλλά και στα συμπόσια. Σε αυτή την εποχή της καθαρά ανδροκρατικής κοινωνίας μέσα σε ομάδες αγωνιστικές ολόκληρη η συναισθηματική ζωή επικεντρωνόταν στο ίδιο φύλο.
Οι ομάδες ανατροφής των κοριτσιών σε μια τέτοια εποχή είναι ελάχιστες.
Μάλιστα στην Σπάρτη, αναφέρει ο Πλούταρχος στο βίο του Λυκούργου πως θεωρούσαν την παιδεραστία φυσική και οι γυναίκες ερωτεύονταν κορίτσια. Αν δε ανατρέξουμε στον Παρθένιο του Αλκμάνα διαβάζουμε για το θαυμασμό των νεαρών Σπαρτιατισών προς τις κορυφαίες του χορού.
Στην περίπτωση της Σαπφούς, έχουμε μια ομαδική ανατροφή νεαρών κοριτσιών ως την ημέρα του γάμου τους με την επίβλεψη μιας μεγάλης δασκάλας. Εδώ λοιπόν αν εξετάσουμε την περίπτωση της διδασκαλίας του έρωτα από τη Σαπφώ, εκείνο που διδάσκεται είναι οι αρετές και η καλλιέργεια του Ωραίου της αρχαϊκής αριστοκρατίας.
Πως όμως μπορούσαν να κατανοήσουν οι άντρες της ανδροκρατούμενης εκείνης εποχής, την ανάπτυξη αριστοκρατικών ιδανικών, σε μια κοινωνία κοριτσιών, μέσα στην οποία δεν μπορούσαν να έχουν πρόσβαση όλα τα κορίτσια; Γιατί η απομόνωση της γυναίκας και ιδιαίτερα των νεαρών κοριτσιών ήταν θεσμός. Δεν μπορούσαν όλες οι οικογένειες να έχουν τη δυνατότητα να στείλουν τα κορίτσια τους σε διδασκάλισσες.
Η Σαπφώ αποτελεί μια σπουδαία μορφή δασκάλας που μέσα από τις διάφορες δραστηριότητες έβγαλε τη γυναίκα από την απομόνωση. Δημιούργησε μια σειρά από εκδηλώσεις και με κέντρο τα ιερά της Ήρας και Αφροδίτης διοργάνωσε γιορτές που περιελάμβαναν και θυσίες.
Η θέση της γυναίκας διαφέρει από αυτή των γυναικών στην Αττική και στη Σπάρτη, καθώς στα καλλιστεία που διοργάνωσε η Σαπφώ τονίζεται η ελπίδα και μια ιδιορρυθμία αιολική σαν να έρχεται από τα βάθη των αιώνων. Η αρχαία λατρεία της Γαίας και της Θεάς τονίζεται ιδιαίτερα γύρω από το ιερό της Ήρας, προστάτιδας του γάμου και των γυναικών, δημιουργώντας μια μεγάλη μυστικότητα κι έναν ιερό δεσμό μύησης των μελών-κοριτσιών. Κι ενώ υπερτονίζεται η Αρετή κάτι σαν το περιχαρακωμένο διδακτικό ιδίωμα που χαρακτήριζε τους άντρες με τις πολεμικές τέχνες, η Σαπφώ καλλιεργεί μια αριστοκρατική αντίληψη ζωής που δημιουργεί Άριστη σκέψη στα κορίτσια που θα γίνουν στο μέλλον μάνες. Δηλαδή δημιουργεί ένα σύστημα αξιών. Αν παρατηρήσουμε την Όρθια Κόρη ή Πεπλοφόρο, ένα έργο του 530 π.Χ. που είναι στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Ακρόπολης, θα διακρίνουμε αυτό οπού έδινε η Σαπφώ με τη διδασκαλία της.
Έτσι η απόδοση του ποιήματός της , με το οποίο ξεκινώ αυτό το δοκίμιό μου έχει ως εξής:
"Άλλοι ο ιππικός στρατός, των πεζών άλλοι,
κι άλλοι των πλοίων στη γη λένε τη μαύρη
πως τ΄ομορφότερο είναι, μα εγώ εκείνο
οπού αγαπάει καθένας".
Γιατί, ενώ οι άντρες νοιάζονται για περικεφαλαίες λαμπερές και όπλα η Σαπφώ έχει άλλη άποψη για την αφθονία. Είναι άλλος ο γυναικείος κόσμος κι αντίθετος με τον κόσμο των αντρών.
Τονίζει τη χάρη της γυναίκας, επικαλείται τις Μούσες και διδάσκει την αφοσίωση στο θείο ώστε να ξεχωρίζει η γυναίκα που θ' αποκτήσει αυτές τις αρετές. Η ψυχή μέσα από τέτοιες διδασκαλίες παραμένει απερίσπαστη από τις καθημερινές έγνοιες και στενοχώριες ώστε να δημιουργεί χαρισματικές μορφές γυναικών για το γένος των Ελλήνων!..
Η Αφροδίτη Νυμφία, ενσάρκωση της δύναμης της ζωής προσδιορίζει για τη Σαπφώ τη χάρη, την άνθιση του νεανικού κάλλους και του πρώτου καημού της αγάπης ή του ερωτικού σκιρτήματος. Σε μια εποχή οπού η θεά του έρωτα λατρεύεται με πάθος και η θεά του γάμου η Ήρα έρχεται να συμπληρώσει τον κύκλο της γυναίκας ως το γάμο της...
...
Μετά τη διάδοση της νέας θρησκείας και διδασκαλίας του Ι. Χριστού όλα γκρεμίστηκαν...
Γνωστή ως τις ημέρες μας η συμπεριφορά των περισσοτέρων ρασοφόρων για τις γυναίκες (ενώ ο Χριστός δεν ξεχώριζε τη γυναίκα-παραβολή Σαμαρείτιδας- οι γυναίκες θεωρούνται αμαρτωλές και τις ξεχωρίζουν μέσα στους ναούς...στους οποίους ηγούνται άντρες...
Φανταστείτε με πόσο μίσος και οργή λάσπωσαν το πρόσωπο της Σαπφούς, που αντί να αναγνωρίσουν το έργο της, την αποκάλεσαν διαφθορέα των κοριτσιών, χαρακτηρίζοντάς την με την γνωστή φράση "Λεσβία" που ταυτίζεται με την παιδεραστία γυναικός προς γυναίκα...
Δηλαδή το κύρος "Λεσβία παιδαγωγός κοριτσιών", το οποίο είχε, ταυτίστηκε μόνο με τη γενετήσια ορμή, των μισάνθρωπων που ο μισογυνισμός τους έχει καταντήσει αηδία έως τις ημέρες μας και καμιά σχέση δεν έχει με τη διδασκαλία του Χριστού...
Αλλά, δεν είναι λοιπόν τίποτα τυχαίο, που μέχρι τις ημέρες μας στη Μυτιλήνη, η γυναίκα έχει ιδιαίτερη δύναμη ακόμα και σήμερα, σε σχέση με τον άντρα...
Νότα Κυμοθόη© Nota Kimothoi
(συνεχίζεται...)
